|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.293. अध्यायः 293
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति श्रेयःसाधनानां कथनम्॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
युधिष्ठिर उवाच। 12-293-0x(6429)(77192)
अतत्त्वज्ञस्य शास्त्राणां संततं संशयात्मनः।
अकृतव्यवसायस्य श्रेयो ब्रूहि पितामह॥ 12-293-1(77193)
भीष्म उवाच। 12-293-2x(6430)
गुरुपूजा च सततं वृद्धानां पर्युपासनम्।
श्रवणं चैव विद्यानां कूटस्थं श्रेय उच्यते॥ 12-293-2(77194)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
गालवस्य च संवादं देवर्षेर्नारदस्य च॥ 12-293-3(77195)
वीतमोहक्लमं विप्रं ज्ञानतृप्तं जितेन्द्रियः।
श्रेयस्कामो यतान्मानं नारदं गालवोऽब्रवीत्॥ 12-293-4(77196)
यैः कैश्चित्संमतो लोके गुणैश्च पुरुषो नृषु।
भवत्यनपगान्सर्वांस्तान्गुणाँल्लक्षयामहे॥ 12-293-5(77197)
भवानेवंविधोऽस्माकं संशयं छेत्तुमर्हति।
अमूढश्चिरमूढानां लोकतत्त्वमजानताम्॥ 12-293-6(77198)
ज्ञाने ह्येवं प्रवृत्तिः स्यात्कार्याणामविशेषतः।
यत्कार्यं न व्यवस्यामस्तद्भवान्वक्तुमर्हति॥ 12-293-7(77199)
भगवन्नाश्रमाः सर्वे पृथगाचारदर्शिनः।
इदं श्रेय इदं श्रेय इति सर्वे प्रबोधिताः॥ 12-293-8(77200)
तांस्तु विप्रस्थितानदृष्ट्वा शास्त्रैः शास्त्राभिनन्दिनः।
स्वशास्त्रैः पिरतुष्टाश्च श्रेयो नोपलभामहे॥ 12-293-9(77201)
शास्त्रं यदि भवेदेकं श्रेयो व्यक्तं भवेत्तदा।
शास्त्रैश्च बहुभिर्भूयः श्रेयो गुह्यं प्रवेशितम्॥ 12-293-10(77202)
एतस्मात्कारणाच्छ्रेयो गहनं प्रतिभाति मे।
ब्रवीतु भगवांस्तन्मे उपसन्नोस्म्यधीहि भो॥ 12-293-11(77203)
नारद उवाच। 12-293-12x(6431)
आश्रमास्तात चत्वारो यथा संकल्पिताः पृथक्।
तान्सर्वाननुपश्य त्वं समाश्रित्यैव गालव॥ 12-293-12(77204)
तेषांतेषां तथाहि त्वमाश्रमाणां ततस्ततः।
नानारूपं गुणोद्देशं पश्य विप्रस्थितं पृथक्॥ 12-293-13(77205)
न यान्ति चैव ते सम्यगभिप्रेतमसंशयम्।
अन्येऽपश्यंस्तथा सम्यगाश्रमाणां परां गतिम्॥ 12-293-14(77206)
यत्तु निःश्रेयसं सम्यक्तच्चैवासंशयात्मकम्।
अनुग्रहं च मित्राणाममित्राणां च निग्रहम्॥ 12-293-15(77207)
संग्रहं च त्रिवर्गस्य श्रेय आहुर्मनीषिणः।
निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता॥ 12-293-16(77208)
सद्भिश्च समुदाचारः श्रेय एतदसंशयम्।
मार्दवं सर्वभूतेषु व्यवहारेषु चार्जवम्॥ 12-293-17(77209)
वाक्चैव मधुरा प्रोक्ता श्रेय एतदसंशयम्।
देवताभ्यः पितृभ्यश्च संविभागोऽतिथिष्वपि॥ 12-293-18(77210)
असंत्यागश्च भूत्यानां श्रेय एतदसंशयम्।
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम्॥ 12-293-19(77211)
यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं ब्रवीम्यहम्।
अहंकारस्य च त्यागः प्रमादस्य च निग्रहः॥ 12-293-20(77212)
संतोषश्चैकचर्या च कूटस्थं श्रेय उच्यते।
धर्मेण वेदाध्ययनं वेदाङ्गानां तथैव च॥ 12-293-21(77213)
ज्ञानार्थानां च जिज्ञासा श्रेय एतदसंशयम्।
शब्दरूपरसस्पर्शान्सह गन्धेन केवलान्॥ 12-293-22(77214)
नात्यर्थमुपसेवेत श्रेयसोर्थी कथंचन॥ 12-293-23(77215)
नक्तंचर्यां दिवास्वप्नमालस्यं पैशुनं मदम्।
अतियोगमयोगं च श्रेयसोर्थी परित्यजेत्॥ 12-293-24(77216)
आत्मोत्कर्षं न मार्गेत परेषां परिनिन्दया।
स्वगुणैरेव मार्गेति विप्रकर्षं पृथग्जनात्॥ 12-293-25(77217)
निर्गुणास्त्वेव भूयिष्ठमात्मसंभाविता नराः।
दोषैरन्यान्गुणवतः क्षिपन्त्यात्मगुणक्षयात्॥ 12-293-26(77218)
अनूच्यमानास्तु पुनस्ते मन्यन्ते महाजनात्।
गुणवत्तरमात्मानं स्वेन मानेन दर्पिताः॥ 12-293-27(77219)
अब्रुवन्कस्यचिन्निन्दामात्मपूजामवर्णयन्।
विपश्चिद्गुणसंपन्नः प्राप्नोत्येव महद्यशः॥ 12-293-28(77220)
अब्रुवन्वाऽतिसुरभिर्गन्धः सुमनसां शुचिः।
तथैवाव्याहरन्भाति विमलो भानुरम्बरे॥ 12-293-29(77221)
एव मादीनि चान्यानि परित्यक्तानि मेधया।
ज्वलन्ति यशसा लोके यानि न व्याहरन्ति च॥ 12-293-30(77222)
न लोके दीप्यते मूर्खः केवलात्मप्रशंसया।
अपि चापिहितः श्वभ्रे कृतविद्यः प्रकाशते॥ 12-293-31(77223)
असदुच्चैरपि प्रोक्तः शब्दः समुपशाम्यति।
दीप्यते त्वेव लोकेषु शनैरपि सुभाषितम्॥ 12-293-32(77224)
मूढानामवलिप्तानामसारं भाषितं बहु।
दर्शयत्यन्तरात्मानमग्निरूपमिवांशुमान्॥ 12-293-33(77225)
एतस्मात्कारणात्प्रज्ञां मृगयन्ते पृथग्विधाम्।
प्रज्ञालाभो हि भूतानामुत्तमः प्रतिभाति मे॥ 12-293-34(77226)
नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्नाप्यन्यायेन पृच्छतः।
जानन्नपि च मेधावी जडवत्समुपाविशेत्॥ 12-293-35(77227)
ततो वासं परीक्षेत धर्मनित्येषु साधुषु।
मनुष्येषु वदान्येषु स्वधर्मनिरतेषु च॥ 12-293-36(77228)
चतुर्णां यत्र वर्णानां धर्मव्यतिकरो भवेत्।
न तत्र वासं कुर्वीत श्रेयोर्थी वै कथंचन॥ 12-293-37(77229)
निरारम्भोऽप्ययमिह यथालब्धोपजीवनः।
पुण्यं पुण्येषु विमलं पापं पापेषु चाप्नुयात्॥ 12-293-38(77230)
अपामग्नेस्तथेन्दोश्च स्पर्शं वेदयते यथा।
तथा पश्यामहे स्पर्शमुभयोः पुण्यपापयोः॥ 12-293-39(77231)
अपश्यन्तोऽन्यविषयं भुञ्जते विघसाशिनः।
भुञ्जानाश्चान्यविषयान्विषयान्विद्धि कर्मणाम्॥ 12-293-40(77232)
यत्रागमयमानानामसत्कारेण पृच्छताम्।
प्रब्रूयाद्ब्रह्माणो धर्मं त्यजेत्तं देशमात्मवान्॥ 12-293-41(77233)
शिष्योषाध्यायिका वृत्तिर्यत्र स्यात्सुसमाहिता।
यथावच्छास्त्रसंपन्ना कस्तं देशं परित्यजेत्॥ 12-293-42(77234)
आकाशस्था ध्रुवं यत्र दोषं ब्रूयुर्विपश्चिताम्।
आत्मपूजाभिकामो वै को वसेत्तत्र पण्डितः॥ 12-293-43(77235)
यत्र संलोडिता लुब्धैः प्रायशो धर्मसेतवः।
प्रदीप्तमिव चेलान्तं कस्तं देशं न संत्यजेत्॥ 12-293-44(77236)
यत्र धर्ममनाशङ्काश्चरेयुर्वीतमत्सराः।
भवेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु॥ 12-293-45(77237)
धर्ममर्थनिमित्तं च चरेयुर्यत्र मानवाः।
न ताननुवसेज्जातु ते हि पापकृतो जनाः॥ 12-293-46(77238)
कर्मणां यत्र पापेन वर्तन्ते जीवितेप्सवः।
व्यवधावेत्ततस्तूर्णं ससर्पाच्छरणादिव॥ 12-293-47(77239)
येन खट्वां समारूढः कर्मणाऽनुशयी भवेत्।
आदितस्तन्न कर्तव्यमिच्छता भवमात्मनः॥ 12-293-48(77240)
यत्र राजा च राज्ञश्च पुरुषाः प्रत्यनन्तराः।
कुटुम्बिनामग्रभुजस्त्यजेत्तद्राष्ट्रमात्मवान्॥ 12-293-49(77241)
श्रोत्रियास्त्वग्रभोक्तारो धर्मनित्याः सनातनाः।
याजनाध्यापने युक्ता यत्र तद्राष्ट्रमावसेत्॥ 12-293-50(77242)
स्वाहास्वधावषट्कारा यत्र सम्यगनुष्ठिताः।
अजस्रं चैव वर्तन्ते वसेत्तत्राविचारयन्॥ 12-293-51(77243)
अशुचीन्यत्र पश्येत ब्राह्मणान्वृत्तिकर्शितान्।
त्यजेत्तद्राष्ट्रमासन्नमुपसृष्टमिवामिषम्॥ 12-293-52(77244)
प्रीयमाणा नरा यत्र प्रयच्छेयुरयाचिताः।
स्वस्थचित्तो वसेत्तत्र कृतकृत्य इवात्मवान्॥ 12-293-53(77245)
दण्डो यत्राविनीतेषु सत्कारश्च कृतात्मसु।
चरेत्तत्र वसेच्चैव पुण्यशीलेषु साधुषु॥ 12-293-54(77246)
उपसृष्टेषु दान्तेषु दुराचारेषु साधुषु।
अविनीतेषु लुब्धेषु सुमहद्दण्डधारणम्॥ 12-293-55(77247)
यत्र राजा धर्मनित्यो राज्यं धर्मेण पालयेत्।
अपास्य कामान्कामेशो वसेत्तत्राविचारयन्॥ 12-293-56(77248)
यथाशीला हि राजानः सर्वान्विषयवासिनः।
श्रेयसा योजयत्याशु श्रेयसि प्रत्युपस्थिते॥ 12-293-57(77249)
पृच्छतस्ते मया तात श्रेय एतदुदाहृतम्।
न हि शक्यं प्रधानेन श्रेयः सङ्ख्यातुमात्मनः॥ 12-293-58(77250)
एवं प्रवर्तमानस्य वृत्तिं प्राणिहितात्मनः।
तपसैवेह बहुलं श्रेयो व्यक्तं भविष्यति॥ ॥ 12-293-59(77251)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि त्रिनवत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 293॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-293-2 श्रवणं चैव शास्त्राणामिति झ. पाठः॥ 12-293-4 श्रेयस्कामं जितात्मानमिति थ. पाठः॥ 12-293-7 प्रवृत्तिः स्यात्कार्याकार्ये विजानत इति ध. पाठः॥ 12-293-9 नानाविधा गिरस्तास्तु दृष्ट्वा शास्त्राभिनन्दिन इति ध. पाठः॥ 12-293-11 श्रेयः कलिलं प्रति भाति ये इति झ. पाठः। उपपन्नोस्म्यधीहि भो इति ध. पाठः॥ 12-293-14 ऋजु पश्यन्ति ये सम्यगिति ध. पाठः॥ 12-293-19 असंत्यागश्च भूतानामिति ध. पाठः॥ 12-293-20 प्रणयस्य च निग्रह इति ध. पाठः॥ 12-293-22 वेद्यार्थानां च जिज्ञासेति ध. पाठः॥ 12-293-37 कर्मव्यतिकरो भवेदिति ध. पाठः॥ 12-293-43 आकारं गूहमानाय दोषान्ब्रूयुर्विपश्चिताम् इति ध. पाठः॥ 12-293-45 धर्मशीलेषु साधुष्विति ध. पाठः॥ 12-293-48 इच्छता हितमात्मन इति ध. पाठः॥ 12-293-55 ये दान्तेषु उपसृष्टाः सक्रोधास्तेषु येच साधुषु दुराचारास्तेषु। उपसृष्टेष्वदान्तेषु दुराचारेष्वसाधुष्विति ध. पाठः॥ 12-293-59 वृत्तिं प्रणिहितात्मन इति ध. पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|